تبلیغات
بهشتیان - نگاهی به قرآن (بخش اول)
نگاهی به قرآن (بخش اول)
پیشگفتار 
بسم الله الرحمن الرحیم
(( الحمدلله رب العالمین وصلى الله على محمد و آله الطاهرین سیما بقیة الله فى الارضین واللعن على اعدائهم اجمعین )) .
كتاب حاضر، كلیاتى از قرآن مجید را بررسى نموده و فشرده اى از این ودیعه آسمانى را در اختیار شما قرار مى دهد؛ از قبیل : واژه قرآن به چه معناست ؟ و قرآن چند آیه دارد؟ و با حذف مكررات و مشتقات ، مجموعا از چند كلمه تشكیل یافته ؟ سوره هاى مكى و مدنى آن كدامند؟ و چه هنگام قرآن كریم ، به ترتیب فعلى ، صورت پذیرفته ، چند بار، بر پیامبر اكرم - صلى الله علیه و آله - نازل شده است ؟ و...
سپس حدود هفتاد موضوع از موضوعات قرآن مجید، مطرح و تحقیق شده است كه هر یك ، مطلب مستقلى مى باشد. و در آشنا كردن انسان به این پیام ربوبى ، سهم بسزایى دارد.
اینجانب با آنكه درباره قرآن مجید، (قاموس قرآن ) را در هفت جلد، تاءلیف نموده ام - كه دایرة المعارفى براى قرآن كریم است - و نیز تفسیر (احسن الحدیث ) را در دوازده جلد نوشته ام - كه یكدوره تفسیر كامل مى باشد. - باز احساس كردم كه هر چه درباره این كتاب آسمانى تحریر نمایم ، ارزش آن را دارد. و عده اى را - ولو به طور مختصر - با قرآن كریم آشنا مى سازد. آرى چه ، كارى بهتر از پرداختن به قرآن مجید است ؛ مگر نه این است كه رسول خدا - صلى الله علیه و آله - فرموده : (( خیركم من تعلم القرآن و علمه )) (1)؛ یعنى بهترین شما كسى است كه قرآن را یاد بگیرد و به دیگران نیز یاد بدهد.
بدین جهت ، این كتاب را به رشته تحریر درآوردم . از خداوند متعال خواستارم كه آن را به احسن قبول فرماید. و مورد استفاده همگان قرار دهد. و آنچه از عمرم را درباره آن صرف كرده ام ، ذخیره آخرتم گرداند.
نگارش این كتاب ، در پنجم ذیحجه 1413 هجرى ، مطابق با ششم خرداد ماه 1372 شمسى ، آغاز گردیده و در دهم شعبان 1414، مطابق با دوم بهمن ماه 1372 با تمام رسیده است ؛ یعنى در نگارش ‍ آن ، هفت ماه و 26 روز وقت صرف شده است . (( و ما توفیقى بالله علیه توكلت و الیه انیب )) .
سید على اكبر قرشى ارومیه 2 / 11 / 72
واژه قرآن 
واژه (قرآن ) در لغت عرب ، به معناى (قرائت و خواندن ) است . گویند: (( قرء قرء و قرائة و قرانا الكتاب اى : نطق بالمكتوب فیه ...)) ، این معنا در خود آیات قرآن كریم نیز به كار رفته است ، در سوره قیامت ، چنین آمده است :
(( لا تحرك به لسانك لتعجل به ان علینا جمعه و قرانه فاذا قراناه فاتبع قرانه )) (2).
یعنى : (زبانت را به خواندن قرآن حركت مده تا در خواندن آن عجله كنى ، كه خواندن و جمع آن بر عهده ماست . و چون ما آن را خواندیم ، از خواندن آن پیروى كن (و همانطور بخوان كه ما خوانده ایم ).
پس در این دو مورد، واژه (قرآن ) مصدر و به معناى (خواندن ) آمده است . و اینكه خداوند متعال این كلمه را براى كتاب خود نام نهاده است ، شاید بدین جهت باشد كه (قرآن ) به معناى (كتاب خواندن ) است . همیشه بر سر زبانها باشد. و دائم آن را بخوانند. و معانى آن را در دل داشته باشند. در این صورت ، قرآن كه مصدر است به معناى مفعول ؛ یعنى (مقرو) است .
برخى نیز گفته اند كه معناى لغوى (قرآن ) به معناى (جمع كردن ) است ؛ چون در (( قراء قرانا الشى ء یعنى : اى جمعه وضم بعضه الى بعض )) . پس در این صورت باید مصدر به معناى فاعل باشد. و قرآن ؛ یعنى : (جمع كننده حقایق و سخنان الهى ) ولى معناى اول مقبولتر است . و خود قرآن مجید نیز آن را تاءیید مى كند. مرحوم علامه طباطبائى نیز در تفسیر المیزان آن را پذیرفته است . اما مرحوم طبرسى ، در ذیل آیه شریفه (( شهر رمضان الذى انزل فیه القرآن )(3)، قول دوم را پذیرفته است اما در مقدمه در (فن رابع ) هر دو قول را - بدون ترجیح یكى بر دیگرى - نقل كرده است . ولى از اینكه قول دوم را با لفظ (قیل ) آورده ، ظهورش ‍ در تاءیید قول اول مى باشد.
سوره هاى قرآن كریم 
قرآن مجید، داراى 114 سوره مى باشد كه همه آنها با (بسم الله الرحمن الرحیم ) آغاز مى شود. بجز سوره توبه كه سوره نهم از قرآن كریم است . و (بسم الله الرحمن الرحیم ) ندارد و اما آنچه در سوره نمل در آیه سى ام آمده است ، آن جزء نامه حضرت سلیمان - علیه السلام - است كه به ملكه (سباء) نوشته است .
در اینكه چرا در سوره توبه (بسم الله الرحمن الرحیم ) نیامده است ، دو روایت وجود دارد. یكى از آن دو از امیرالمؤ منین - صلوات الله علیه - است كه فرموده : علت نیامدن (بسم الله الرحمن الرحیم ) آن است كه : (بسم الله الرحمن الرحیم ) براى (امان و رحمت ) است . ولى سوره برائت ، براى برداشته شدن امان با شمشیر، نزول شده است .
در مجمع البیان چنین آمده است :
(( عن على علیه السلام لم ینزل بسم الله الرحمن الرحیم على راءس سورة برائة لاءن بسم الله للاءمان و الرحمة و نزلت برائة لرفع الامان بالسیف . ))
و زمخشرى در كتاب كشاف ، آن روایت را از ابن عیینه نقل كرده است .
روایت دوم از امام صادق - علیه السلام - نقل شده كه فرموده است : انفال و برائت ، یك سوره هستند (الانفال و البرائة واحد) ناگفته نماند كه هر دو حدیث به لفظ (روى ) است . باقى اقوال ، احوال به طور احتمال و استحسان مى باشد. اما ظاهرا علت اصلى همان تعبد باشد كه رسول خدا - صلى الله علیه و آله - آن را در اول سوره برائت ، نفرموده است .
( بسم الله الرحمن الرحیم ) به عقیده شیعه اثنى عشرى ، یك آیه مستقل و جزء هر سوره است كه نمى شود یكى را به جاى دیگرى خواند. در این باره در این كتاب ، یك بحث مستقل آمده است .
و از اهل بیت عصمت و طهارت - صلوات الله علیهم - نقل شده است كه آنها سوره : (والضحى ) و: (الم نشرح ) و نیز سوره (لایلاف ) و (فیل ) را یك سوره حساب كرده اند كه در نماز نمى شود به یكى اكتفا كرد بلكه باید هر دو با (بسم الله الرحمن الرحیم ) خوانده شوند.
تعداد واژه هاى قرآن كریم 
قرآن مجید، با حذف مكررات و مشتقات ، حدود 1860 كلمه مى باشد. تمام واژه ها و آیات نورانى قرآن كریم ، از تكرار و مشتقات همین تعداد كلمات ، تشكیل و به وجود آمده است . در تعداد آیات قرآن مجید، اختلاف مى باشد. تعداد صحیح و قابل اطمینان در این باره آن است كه عدد آیات قرآن كریم ، 6236 آیه مى باشد. در مجمع البیان در تفسیر (هل اتى ) از امیرالمؤ منین - علیه السلام - از رسول خدا - صلى الله علیه و آله - نقل شده است كه حضرت فرمود: (سوره هاى قرآن كریم 114 سوره ، و آیات آن ، 6236 آیه است .).
سیوطى در الاتقان ، در این رابطه شش قول را نقل كرده است :
قول اول : (6000) آیه .
قول دوم : (6204) آیه .
قول سوم : (6214) آیه .
قول چهارم : (6219) آیه .
قول پنجم : (6225) آیه .
قول ششم : (6236) آیه (4).
ولى قول اخیر از همه قویتر و مطابق روایت و نیز مطابق قرائت عاصم ابن ابى النجود است . ناگفته نماند كه : اختلاف شماره هاى آیات ، از قاریان قرآن نشاءت گرفته است . براى قرآن كریم ، زیانى در برندارد. بلكه اختلاف در تعیین مرزها و حدهاى آیات است ؛ مثلا بقره از نظر قاریان كوفه (286) آیه ، از نظر قاریان بصره (287) آیه ، از نظر علماى حجاز (285) آیه ، و قاریان شام تعداد آیات سوره بقره را در (284) آیه دانسته اند. ولى سوره بقره همان است بى كم و كاست .
آیات و سور مكى و مدنى 
مدت نبوت رسول خدا - صلى الله علیه و آله - جمعا 23 سال به طول انجامیده از این مدت ، سیزده سال را در مكه و ده سال را در مدینه اقامت داشته اند. آیات و سورى كه در مكه معظمه و در عرض ‍ آن سیزده سال نازل شده اند، آیات و سور (مكى ) نام دارند؛ و آیات و سورى كه در مدینه طیبه و در عرض آن ده سال نازل شده اند (مدنى ) نام دارند.
بنابر مشهور، از مجموع 114 سوره قرآن كریم ، 86 سوره در مكه ، و 28 سوره در مدینه منوره نازل شده است . سوره هاى مكى نوعا در زمینه اصول عقیدتى از قبیل : توحید، معاد، نبوت ، نظامهاى متقن جهان ، مبارزه طرفداران حق با طرفداران باطل و شكست جباران و طاغوتها و امثال آن است .
و اما سوره هاى مدنى اغلب درباره احكام و حكومت و روابط عمومى و نظام زندگى است . و جنبه رو بنایى دارند. در روایات و نقلها در ترتیب نزول سوره ها اختلاف هست . و شاید اثبات ترتیب صحیح آنها مشكل باشد. اما بنا به نقلى - كه بعدا خواهیم گفت - ترتیب نزول سوره هاى مكى چنین است :
1 - علق 2 - قلم 3 - مزمل
4 - مدثر 5 - فاتحة الكتاب 6 - مسد
7 - تكویر 8 - اعلى 9 - لیل
10 - فجر 11 - والضحى 12 - انشراح
13 - والعصر 14 - عادیات 15 - كوثر
16 - تكاثر 17 - ماعون 18 - كافرون
19 - فیل 20 - فلق 21 - ناس
22 - توحید 23 - والنجم 24 - عبس
25 - قدر 26 - والشمس 27 - بروج
28 - والتین 29 - قریش 30 - قارعه
31 - القیامة 32 - همزه 33 - مرسلات
34 - قد 35 - بلد 36 - طارق
37 - قمر 38 -ص 39 - اعراف
40 - جن 41 - یس 42 - فرقان
43 - فاطر 44 - مریم 45- طه
46 - واقعه 47 - شعرا48- نمل
49 - قصص 50 - اسرا 51 - یونس
52 - هود 53 -یوسف 54 - حجر
55 - انعام 56 - صافات 57 - لقمان
58 - سباء 59 - زمر 60 - غافر
61 - فصلت 62 - شورى 63-زخرف
64 - دخان 65 - جاثیه 66 -احقاف
67 - ذاریات 68 - غاشیه 69 - كهف
70 - نحل 71 - نوح 72 - ابراهیم
73 - انبیا 74 - مؤ منون 75 - سجده
76 - طور 77 - ملك 78 - حاقه
79 - معارج 80 - نباء 81 - نازعات
82 - انفطار 83 - انشقاق 84 - روم
85 - عنكبوت 86 - مطففین
این ترتیب ، عینا همان ترتیبى است كه مرحوم (ابوعبدالله زنجانى ) در كتاب (تاریخ قرآن ) از مقدمه شهرستانى ؛ موسوم به (مفاتیح الاسرار) از مصحف امام صادق - علیه السلام - نقل كرده است . و نیز همان ترتیبى است كه مرحوم طبرسى در تفسیر سوره (هل اتى ) آورده است . با این تفاوت كه در آن (سوره حمد) اصلا ذكر نشده است . ولى سوره حمد در اسناد دیگر - چنانكه نقل گردید - سوره پنجم مى باشد. و نیز در تفسیر المیزان ، ج 13، ص 249 از (اتقان سیوطى ) و در تاریخ یعقوبى ، ج 2، ص ‍ 19 با اندك تفاوت ، نقل شده است .
و اما سوره هایى كه در مدینه منوره نازل شده اند بنا به نقل قرآن (مصطفى نظیف ) با ترتیب نزول بدین قرارند:
1 - بقره 2 - انفال 3 - آل عمران 4 - احزاب 5 - ممتحنه 6 - نساء
7 - زلزال 8 - حدید 9- محمد (ص )
10 - رعد 11 - رحمن 12 - انسان
13 - طلاق 14 - بینه 15 - حشر
16 - نور 17 18 - منافقون
19 - مجادله 20 - حجرات 21 - تحریم   
22 - تغابن 23 - صف 24 - جمعه
25 - فتح 26 - مائده 27 - توبه
28 - نصر
این ترتیب ، در تاریخ قرآن ، 102. و مجمع البیان در تفسیر سوره (هل اتى ) با اندكى تفاوت نقل شده است . در تاریخ قرآن ، سوره (نصر) در ردیف شانزدهم و (تحریم ) در ردیف 22، و در تفسیر مجمع البیان ، سوره نصر، در ردیف شانزدهم و سوره (توبه ) در آخر آمده است .
در مكى و مدنى بودن دوازده سوره از سوره هاى قرآن ، اختلاف پدید آمده است و هر كس نظر ویژه اى داده است . و آنها بنا به نقل تفسیر المیزان (5)، بدین قرار مى باشد: سوره هاى رعد، رحمن ، جن ، صف ، تغابن ، مطففین ، قدر، بینه ، زلزال ، توحید، فلق ، و ناس .
1- المحجة البیضاء، ج 2 ص 210.
2-  سوره قیامت ، آیه 16 - 18
3-  سوره بقره ، آیه 185
4-  قرآن در اسلام / طباطبائى ، ص 128.
5-  تفسیر المیزان ، ج 13، ص 250
نام كتاب : نگاهى به قرآن
مؤ لف : حجة الاسلام و المسلمین حاج سید على اكبر قرشى
منبع: کتابخانه دیجیتال
بهشتــــــــــــــــــیان



طبقه بندی: قرآن، اطلاعات عمومی،
برچسب ها: واژه قرآن، سوره هاى قرآن كریم، تعداد واژه هاى قرآن كریم، آیات و سور مكى و مدنى،

تاریخ : جمعه 23 آبان 1393 | 01:46 ب.ظ | نویسنده : سید مصطفی سیدی | نظرات
.: Weblog Themes By SlideTheme :.